Die Familienaam en Wapen
Die Familienaam
Tot omtrent die middel van die 11e eeu het mense nie vanne gehad nie. Elkeen het slegs ‘n enkele naam gehad wat hom identifiseer het. Dit het gewerk terwyl die gemeenskappe nog klein was, maar met verloop van tyd was hierdie praktyk nie meer goed genoeg nie, en is mense later van mekaar onderskei met bykomstige name of beskrywings.
Daar is ‘n eindelose verskeidenheid van bronne vir hierdie bykomstge name. Byname, fisiese eienskappe, dorpsname, streke, lande, beroepe, voorwerpe, kleure, landmerke, verwantskappe, voorkoms, gewoontes, ens – omtrent enigiets wat die mens in sy vindingrykheid kon uitdink, is gebruik. Vir diegene wat belangstel het WikiPedia 'n interessante bespreking oor die onderwerp in hulle artikel oor Family Names.
Na omtrent 1066 het die Normandiese baronne in Engeland begin om hierdie bykomstige name nie aan individue toe te ken nie, maar aan families, en die gebruik het stelselmatig uitgebrei na ander lande. Teen die einde van die 14e eeu was die gebruik van familiename reeds goed gevestig in Europa, maar in Engeland was die proses nog aan die gang tot amper in die 16e eeu.
Soos mense rondgetrek het, het hulle vanne verander om by hulle nuwe omstandighede te pas – dikwels nie vir onskuldige redes nie. As gevolg van ongeletterdheid en emigrasie na ander lande en tale, is die oorspronklike name ook dikwels verkeerd gespel, verdraai of vertaal, en in die proses soms onherkenbaar verander. Hierdie praktyk is mettertyd deur wetgewing hok geslaan om die proses van belastinginsameling onder beheer te kry.
Ons stamvader Jürgen het ook nie hierdie naamverwarring vrygespring nie . Dit word algemeen aanvaar dat hy Jürgen Hanekom geheet het, maar aan die Kaap het hy self sy naam geteken as Jors HANNEKOOM, of Jurgen HANNEKOM. In amptelike rekords is hy aangeteken met voorname soos Joris, Jurgen, Jurrien en Jurriaan, en is die van soms in dieselfde dokument verskillend gespel. Vorms soos HANEKOM, HANEKOOM, HANEKUM, HANEKAM, HANECAM, HANECOM, HANNEKOOM EN HANNEKOM word telkens aangetref
In my soeke na Jürgen voorvaders en sy regte van het ek in die jare vG (voor Google) elke moontlike soekenjin gebruik om na Hanekom en Rathlosen te soek, en my so na die Duitse telefoongids gewend. In 2000 kon ek egter net een persoon, Dora Hanekom, daarin vind. Ek het vrugteloos op elke beskikbare kuiernet navraag gedoen oor Hanekom en Rathlosen, totdat iemand in Rathlosen my in dieselfde jaar laat weet het dat sy buurvrou voor haar troue ‘n nooi Hannekum was, en gewonder het of dit nie vir my ‘n antwoord was nie….
Skielik het die prentjie vir my verander, want die uitspraak van ‘Hannekum’ in Duits is baie naby aan die Hollandse ‘Hannekoom’ van Jürgen aan die Kaap. En daar was heelwat Hannekums in die telefoongids in die omgewing van Rathlosen. In die enigste kerkrekord van geboortes en huwelike uit die tyd wat ek in Sulingen kon opspoor, is die naam as HANNEKOHM aangeteken, en dit is baie duidelik waar Jürgen aan sy ‘Hannekoom’ gekom het.
Hoe sou die familienaam onstaan het?
Ek wil sommer dadelik die bespiegeling afmaak dat ‘n plek waar met hoenders geboer is enigsins daarby betrokke was, soos C Pama in ‘Die Groot Afrikaanse Familie Naamboek’ beweer het. Ek kon nog geen aanduiding vind dat daar enigsins in Europa gedurende die 12de tot 14de eeue grootskaals met pluimvee geboer is nie. In die omgewing waar Jürgen gebore is was bosbou aanvanklik die belangrikste komponent van hulle ekonomie, en namate die woude verwyn het is daar oorgeslaan na varkboerderye en graanboerdery.
Daar is egter ‘n oplossing wat vir my baie meer waarskynlik is.
Die Hebreeuse woord ‘YEHOCHANAN’ en sy verkorte vorm ‘YOCHANAN’ beteken ‘Yahweh (God) is genadig’. Dit het aanleiding gegee tot ‘n groot verskeidenheid noemname in feitlik elke taal, maar in die Dietse tale veral in die volgende vorms
JOHAN (m) Skandinawies, Duits, Tjeggies, Nederland s(>Johannes)
JOHANN (m) Duits, Yslandies (>Johannes)
JOHANNES (m) Duits, Skandinawies, Nederlands, Yslandies (>Ioannes))
En die verkorte vorms
HANKE (m) Duits(>Johan)
HANKIN (m) (Middeleeus) (>John en Henry)
HANNES (m) Nederlands(>Johannes)
HANNU (m) Fins(>Johannes)
HANS (m) Duits, Nederlands, Skandinawies (>Johannes)
Voordat familiename algemeen in gebruik geraak het, is manlike nasate dikwels identifiseer deur die verwantskap met hulle vaders, soos bv Piet, Hans se seun, wat dan gelei het tot die gebruik van die agtervoegsels ‘-zoon’, ‘-zsen’ of ‘-sen’ .
In Nederlands word troetelname dikwels hiervan afgelei deur die agtervoegsel ‘-ke’ of ‘-ken’ by doopname te voeg, of in Duits deur ‘-chen’, netsoos ons dit in Afrikaans met ‘-ie’ of ‘-tjie’ doen.
Met hierdie in gedagte neem dit nie ‘n groot sprong van die verbeelding om tot die gevolgtrekking te kom dat name soos HANCKE – HANKE – HANSEN – HANNEKEN – HANEKE – HANDTKE – HANDTSCHKE – HANDCKE – HANKEN – HANKES – HANKEN - HÄNCKE – HÄNEKE - HANNEKUM en HANEKOM almal ontstaan het uit dieselfde stamnaam nie, wie weet, dalk nog almal afstammelinge van dieselfde Hans wat iewers in die geskiedenis wekruip!
As ‘n mens verder wes gaan kyk, vind ‘n mens ook in Engeland familiename wat lyk of Hans daarby betrokke was, in vorms soos HANCOM, HANCORN en selfs HANCOCK.
Ek kon nog in geen geval vir al hierdie familiename ‘n stamvader ontdek wat vroeër dateer as omtrent 1550 nie.
As ek die Europese Telefoongidse bekyk en na die verwante name soek, kry ek die volgende resultate
| Familienaam | Duitsland | Nederland | Swede | Denemarke |
| HANEKOM | 1 | 3 | ||
| HANNEKE | 29 | 177 | 15 | 28 |
| HANEKAMP | 157 | 165 | ||
| HANEKAM | 1 | 1 | ||
| HANNEKUM | 38 | |||
| HANEKE | 124 | 7 | ||
| HANCKE | 12 | 1 | 21 | 76 |
| HANKE | 550 | 9 | 42 | 76 |
| HANNEKEN | >1000 | |||
| HANSEN | >1000 | 1082 | >1000 | >1000 |
My (onbewese) teorie oor die verspreiding van hierdie families, wat in relatief klein aantalle in Europa en Skandinawië voorkom, is dat die godsdienstige oorloë ‘n groot rol daarby kon gespeel het. Geografies gesproke is Nederland, Vlaandere (voorheen deel van Nederland, nou deel van België), Nedersakse in Duitsland, Denemake en Swede baie naby aan mekaar – en hierdie lande was almal oorwegend Protestants, en as gevolg daarvan gekant teen die Katolieke magte van Spanje (Frankryk was toe nog onder Spaanse regering) en die Oostenrykse Habsburgdinastie. My vermoede is dat godsdienstige vervolging die oorsaak daarvan was dat my hipotetiese Hans se nasate weggevlug het na plekke waar hulle ‘n veiliger heenkome kon vind. DIt is iets wat ek nog maar sal moet navors.
Die Familiewapen
Ek het ons familiewapen baie jare gelede vir die eerste keer in die eetkamer van my Oupa Hansie in Christiana gesien, en weet nie waar dit tans is nie. Behalwe vir die banier met die Franse inskrywing aan die bokant (‘n kommersiële byvoeging?) is dit egter soos ek dit onthou, kleure en al. Ek probeer die heraldiese egtheid daarvan bevestig, maar tot dusver het die SA Heraldiese Buro nognie op my versoek reageer nie.
Oorsprong van familiewapens
Daar is ‘n hele verskeidenheid van terme wat vir hierdie embleem gebruik word. Woorde soos Family Crest, Coat Of Arms, Armorial Bearings, ens, word in Engels gebruik, in Afrikaans praat mense van Familiewapens, Familieskilde, ens, en in Duits kry ons die woord Wappen. WikiPedia het dalk netso ‘n goeie beskrywing van die oorsprong en gebruik van hierdie embleem as ander bronne, en jy kan gerus daar besoek aflê vir meer inligting.
Ek weet nie tot watter mate ons familie kan aanspraak maak op die gebruik van ‘n familieskild nie, want ek kon nog niemand in ons voorsate opspoor wat dit nodig gehad het om homself op hierdie manier te identifiseer nie. Ek het iewers ‘n bewering raakgeloop dat die lankvergete Suidafrikaanse weeklikse tydskrif ‘Die Brandwag’ in ‘n reeks uitgawes die familiewapens van Suidafrikaanse families bespreek het, en die wapens publiseer het. Ek het wel die tydskrif gelees – het om die waarheid te sê uit hom leer lees – maar kan geen kommentaar oor die bewering lewer dat hulle kunstenaars gebruik het om vir elke Jan Rap en sy maat familiewapens te ontwerp nie.
Hoe dit ook al sy, moderne praktyk verhoed ons nie om die wapen te gebruik nie, en hier is hy as jy hom op briefhoofde en besigheidskaartjies wil gebruik, of om ‘n afdruk te maak vir jou eetkamermuur.
Ander familiewapens
Vir die HANCKE familie verskyn daar in die “Genealogisches Handbuch der adeligen Häuser” (Genealogical Manual of noble Houses/Dynasties)’ die volgende inskrywing
Georg Karl Wenzeslaus Hans von Hancke ( 18.4.1848 – 11.7.1917).
Ek weet tans nie of hy slegs die mees onlangse persoon is nie, maar ‘n mens sou kon aanneem dat daar van sy voorsate was wat kon aanspraak maak op die gebruik van ‘n familiewapen, en ek plaas dus ‘n skakel hier na ‘n afbeelding wat ek op die internet gevind het
Familiewapens word aan familiename gekoppel, en omdat daar ander moontlikhede bestaan vir vorms van die van Hanekom, is daar ook ander variante van familiewapens beskibaar. Ek plaas sommige van hulle hier sonder verdere kommentaar.